Stara zanimanja: I kamen se može peći

Ne tako davno, s dolaskom proljeća majka bi sređivala kuću. Zima bi za sobom svuda po kući ostavila tragove. Zidovi bi tokom zime požutjeli od loženja i trebalo ih je osvježiti. Otac bi srijedom odlazio na pijacu, u Fojnicu i kupovao kreč. Potom bi ga „zavarivao“ po dolasku kući. U limenu kantu bi sipao vodu, a zatim polahko, oprezno stavljao komad po komad kupljenog kreča, neprestano miješajući dugim štapom i dosipajući vodu. Kreč u kanti bi kuhao, bacajući bijele kolutove na površinu vode. Kanta bi se ostavljala da se kreč ohladi i tada je bio spreman za krečenje.

U želji da saznamo kako se kreč pravi uputili smo se u Podtušnjiće, naselje između Kiseljaka i Visokog, jedno od rijetkih mjesta gdje se ovo još uvijek radi. Kraj tek složene i upaljene krečane, zatekli smo oca i sina, Šefika i Smaju Tašakovića. Ovi vrijedni ljudi objasnili su mi način dobivanja kreča, kao i razliku u postupku sad i ranije.

Pored ovog posla, vrijedni Tašakovići imaju zasađene maline, a drže i 6 muznih krava. Mlijeko prodaju Zeničkoj industriji mlijeka i kažu zadovoljni su cijenom i urednim i redovnim plaćanjem. Za pravljenje kreča koristi se poseban kamen, ljutac. U posebno ozidanu peć, koja se zida u dva sloja, vatrostalnom ciglom i glinom kao vezivnim materijalom na specifičan način se slaže kamen. Pri zidanju treba voditi računa da donji dio peći mora ostati šupalj. U toj šupljini će se kasnije ložiti vatra. Na jednoj strani peći, u podnožju, ostavljaju se vrata za loženje drva. Vrata su okrugla i napravljena su od kamionske felge. Kako kaže Šefik, kompletan proces pečenja kamena traje otprilike 30-ak sati. U tom vremenu, neprekidno se dežura pored peći i loži se vatra. Za to vrijeme potroši se oko 4-5 metara drva. Nakon toga vatra se gasi, kreč se hladi i počinjemo s vađenjem kreča iz peći. Na ubačenih 6 tona kamena dobije se oko 3 tone kreča. Sadašnje peći su jake, izgrađene od materijala koji dobro podnosi visoke temperature i može potrajati i do pet godina. Nekad su se peći radile isključivo od gline i izvana plele prućem. To su, kaže Šefik, bile peći koje su se jednokratno koristile, jer se svaki put peć rušila i gradila iznova. Potrebe za krečom su znatno manje nego ranije. Pojavom novih tehnologija, kreč se sada uglavnom koristi za krečenje voća u proljeće, dok se za ostale potrebe veoma malo koristi.

„Dobro ste, u zadnji čas došli da zapišete nešto o ovome“, kaže sjetno Šefik, „jer i ovo je jedan od zanata koji će ubrzo nestati“. Nakon dugog i prijatnog razgovora opraštamo se od ovih vrijednih i radinih ljudi u nadi da su se prevarili u vezi s dugovječnošću ovog starog zanata.

 

Novum.ba/Mračkić Mirhat

Vezano: