Nacionalni spomenik Kreševa: Sedam kuća u selu srednjovjekovnih rudara i kovača Vranci

Nastanak sela je vezan za Kreševo, a sasvim sigurno je postojalo kao naselje još u antičkom periodu. U vezi s tim je i podatak da je iznad sela Vranci pronađeno 14 zemljanih lončića u kojima se topila živa, što upućuje na velika nalazišta koja su se vadila i prerađivala. Identifikovana je putna saobraćajnica (rimska cesta), iznad sela dužine 200 metara. Cesta je mogla imati lokalni značaj, prije svega u vezi transporta rude, od rudnika do topionice.

U selu su sačuvane stambene kuće kovača i rudara kreševskog kraja, što je predstavljalo osnovnu djelatnost njegovih žitelja do sredine XX vijeka. S obzirom na to da nisu sačuvane kovačke radionice ili majdani, ova vrsta arhitekture sela sa karakteristikama zbijenog naselja rudarsko-metalurškog tipa, predstavlja značajno materijalno svjedočanstvo o tradicionalnoj djelatnosti kraja, a ima i veliki ambijentalni značaj u sklopu ruralne cjeline.

Sudeći po analogiji sa stambenim objektima nastalim u Kreševu, za koje se cijeni da su nastali počevši od polovine XVII vijeka, može se pretpostaviti da su sačuvani objekti u selu Vranci nastali tokom XVII i kasnije.

Tačan vremenski period izgradnje pojedinačnih stambenih objekata je vrlo teško odrediti, obzirom da su kuće bile kratkog vijeka i često prepravljane. Karakteristike gradnje kuća u selu Vranci su iste sa onima iz Kreševa: kod starijih kuća, prizemni dijelovi, gdje su uglavnom smještani dućani, su građeni od kamena, a gornji dio predstavlja dizma s pleterom, ili samo dizma (drveni zid, poredani trupci okomito jedan do drugoga), preko koje se stavlja malter. Još uvijek se može pronaći nekoliko kuća sa krovovima od šindre (kaplame).

U originalnoj formi nisu građeni dimnjaci, ali su oni na nekim kućama naknadno izvedeni. Od 7 sačuvanih kuća u selu, 6 se nalazi na sjevernoj (lijevoj) obali potoka Mrganovca i jedna na južnoj (desnoj) obali.

Novum.ba

Vezano: